Canfyddwch pam fod sychder yn digwydd a sut allwch chi helpu trwy ddefnyddio dŵr yn ddoeth.
Beth yw sychder?
Nid oes unrhyw ddiffiniad sengl o sychder. Tra caiff sychder ei achosi gan brinder glawiad, bydd ei natur, ei amseriad a’i effeithiau’n amrywio yn ôl y lleoliad a’r sectorau gwahanol yr effeithir arnynt fel y cyflenwad dŵr cyhoeddus, amaethyddiaeth a diwydiant.
Hwyrach nad yw sychder hir yn y gaeaf yn amlwg oherwydd bod y tywydd yn oer, ond gall achosi problemau ar gyfer y cyflenwad cyhoeddus os nad yw dŵr daear a chronfeydd yn ail-lenwi. Gall sychder byr yn yr haf fod yn amlwg dros ben gan fod pridd a nentydd bach yn sychu, gan effeithio ar ffermwyr a’r amgylchedd yn gyntaf.
Pam ydym ni’n dal i gael llifogydd yn ystod sychder?
Gall glaw trwm achosi llifogydd ar unrhyw adeg gan gynnwys yn ystod sychder.
Mewn sychder mae pridd yn sychu a gall galedu, felly mae glaw trwm yn rhedeg yn gyflym oddi ar yr wyneb i mewn i afonydd a nentydd gan achosi llifogydd i lawr yr afon.
Yn ystod sychder mae glaw yn fuddiol i’r amgylchedd yn y tymor byr, ond yn yr haf sugnir llawer o’r glaw i fyny gan blanhigion neu mae’n anweddu. Mae hyn yn golygu y gall y dŵr beidio â thryddiferu drwy’r pridd i mewn i’r dyfrhaenau tanddaearol.
Felly, pan fod y tywydd sych yn dod yn ôl, nid oes digon o ddŵr wedi’i storio ac mae cyflyrau sychder yn parhau.
Diffiniadau
Ar draws Cymru a Lloegr rydym yn cymhwyso’r tri chategori hwn yng nghyswllt sychder:
Cyfyngiadau dros dro ar ddefnyddio
Mae cynlluniau sychder cwmnïau dŵr wedi mynnu eu bod yn rhoi cyfyngiadau ar waith fel gwaharddiadau ar bibellau dŵr er mwyn helpu i gynilo cyflenwadau. Mae ffermwyr, echdynwyr eraill a’r amgylchedd hefyd yn debygol o gael eu heffeithio’n andwyol. Ni chaiff storfeydd dŵr daear eu hail-lenwi gan gyfnodau byr o law.
Straen ar yr amgylchedd o ganlyniad i ddiffyg glawiad
Mae ffermwyr, echdynwyr eraill a’r amgylchedd mewn perygl o effeithiau andwyol o lawiad cryn dipyn yn is na’r cyfartaledd dros gyfnod hir. Gall afonydd a llynnoedd ddangos ymatebion tymor byr o ganlyniad i lawiad ond mae storfeydd dŵr daear yn parhau i fod yn ddiffygiol.
Dŵr daear isel
Rydym yn dosbarthu dŵr daear isel fel safleoedd sy’n nodedig neu’n eithriadol o isel ar gyfer yr adeg o’r flwyddyn. Mae dŵr daear yn cymryd mwy o amser o ymateb i lawiad nag afonydd a chronfeydd, ac weithiau nid yw’n ymateb o gwbl oherwydd amsugnir gwlybaniaeth gan blanhigion neu mae’n anweddu fel bod tymereddau’n codi.
Sut mae Asiantaeth yr Amgylchedd yn pennu categorïau sychder?
- Rydym yn ystyried ystod o sbardunau hydrolegol ac amgylcheddol ar draws y sectorau gwahanol a’r ardal ddaearyddol yr effeithir arni
- Rydym yn edrych ar y rhagolygon am adnodd dŵr a pha mor debygol y mae y bydd y sefyllfa’n gwaethygu. Bydd hyn yn cynnwys yr amseriad a’r tymor
- Rydym yn asesu’r lefel o weithredoedd rydym ni a chwmnïau dŵr yn eu rhoi ar waith neu yr ydym ar fin eu rhoi ar waith yn unol â’n cynlluniau sychder
- Rydym yn ystyried maint diddordeb y cyhoedd a’r cyfryngau er mwyn i bobl fod yn wybodus a gallu helpu – er enghraifft trwy arbed dŵr
Mae’r penderfyniad i symud i statws sychder neu statws arall yn ddyfarniad arbenigol wedi’i seilio ar yr holl ffactorau hyn.
Caiff prif agweddau sychder a’r effeithiau, risgiau a sbardunau rydym yn eu monitro eu gosod allan yn ein cynlluniau sychder. Maent yn cynnwys yr agweddau canlynol a byddant yn dueddol o ddigwydd yn y drefn a welir isod:
- Meteorolegol – prinder glawiad ac anweddu gwirioneddol
- Hydrolegol – gostyngiad mewn llifoedd afon a lefelau dŵr daear
- Amgylcheddol – priddoedd sych, straen ar gynefinoedd a bywyd gwyllt
- Amaethyddol – priddoedd sych, angen i ddyfrhau a straen ar blanhigion
- Cyflenwad cyhoeddus – storfeydd isel mewn cronfeydd, galwadau uchel, apeliadau i, a chyfyngiadau ar gwsmeriaid , a chaniatadau a gorchmynion sychder
Mwy o wybodaeth
Canfyddwch fwy ynghylch y mathau gwahanol o sychder a’u heffeithiau:
